هر واحد سه درم است بدون قلى مرتب ساخته بر لثه بپاشند و بعد از آن بايارج فيقرا سنون سازند و بر مضمضه سركه كه در آن عاقرقرحا و كزمازج و صبر و مرحو جوشانيده باشند مداومت نمايند . و آنچه قريب فلدفيون اين است كه بگيرند شب يمانى و آهك زنده و مازو و زرنيخ سرخ و زرنيخ زرد مساوى باريك سوده دانگى از آن گرفته خوب دلك نمايند بعده ساعتى صبر نموده به روغن گل مضمضه نمايند . و گاهى در آن اقاقيا داخل كرده مىشود و بهتر آن است كه در سركه قرص ساخته خشك نمايند و وقت حاجت سوده به دستور استعمال كنند كه در قرحه متعفن و آكله عجيب است و هميشه معمول . و گاهى بر زرنيخين و آهك و اقاقيا و قرظ اقتصار ميكنند و يا مرهم زنگار و ديك برديك استعمال نمايند تا آنكه گوشت فاسد ببرد و بعده ادويه منبت لحم مثل انزروت و دم‌الاخوين و پرسياوشان و گل سرخ ذرور سازند و به روغن گاو و عسل بشويند به طورى كه به اين هر دو اشيا موضع مرض را يك شبانه روز پر نمايند بعده بمنبتات لحم رجوع كنند . و بايد كه دوائى كه بر موضع ناصور استعمال كنند حفظ عمور و اسنان ديگر به روغن گل نمايند و لعابى كه از دهن آيد فرو نبرند بلكه بزي اندازند و گاهى عمور را بمبضع ميشكافند تا كه ريم از آن خارج شود بعده با آب و سركه و يا آب و شهد مضمضه مىكنند پس از آن مضمضات ديگر به عمل مىآرند . و گاهى اول مطفيات خون داده بعده حجامت بعد از آن زلو بر عمور چسبانيده من بعد ناخن گيرد در عمور ميخلانند و گاهى داغ با آهن نفع مىكند و تآكل و عفونت و فساد ساقط مينمايد بعده لحم صحيح ميروياند . و گاهى بدين طور داغ ميدهند كه روغن گل را خوب بجوشانند و بر سر ميل صوف بسته در روغن غوطه دهند و گرم گرم بر ناصور داغ نهند حتى كه موضع حوالى اسنان سفيد گردد . و گاهى به ميل زر داغ ميدهند و بعد از داغ مازو سائيده بر آن بپاشند و يا سنون از مازو مع ثلث آن مر استعمال كنند كه لحم بروياند و لثه محكم كند و بعضى مازو سه درم و مر يك نيم درم مثل غبار سائيده بعد داغ بر لثه كبوس نمودن نوشته . و گويند كه فصد باسليق و اسيلم در اين مرض نفع كثير دارد ليكن فصد چهار رگ شديد المنفعه است . اقوال اطبا : [ صاحب مغنى ] صاحب مغنى گويد كه در قروح لثه سورتيجان با آب سماق بر لثه بمالند . و اگر قروح عفن و تابع نقصان لحم باشد علاجش اولًا به فصد و اصلاح مزاج نمايند و لثه را به فلدفيون بمالند و بعد از آن به سركه كه در آن برگ آس پخته باشند مضمضه كنند و لثه را به روغن مسح مايند و در آخر با آبى كه در آن مازو و پوست انار جوشانيده باشند مضمضه سازند براى سختى لثه و از البان و سموك اجتناب كنند و چوزه مرغ با آب سماق تناول نمايند و فواكه ترش و قابض بخورند و از امتلاى لحم و حلوا منع كنند . و اگر در دهن بوى بد باقى ماند كافور يا عود يا پوست ترنج در دهن گيرند و بسعد و صندل و گل سرخ سنون سازند . [ صاحب حاوى ] صاحب حاوى گويد كهگاهى در لثه قروح و نواصير حادث شود و علاجش دور كردن اجزاى متعفن از آن است و تنقيه بدن و دماغ از فضول رديه بحبوب و ايارجات و شبيارات و فلدفيون بر آن استعمال كنند و بدان لثه را خوب بمالند حتى كه لحم عفن فاسد را بخورد و مستاصل سازد بعده به سركه كه در آن گلنار و مازو و سماق و جوز السرو جوشانيده باشند مضمضه نمايند تا لثه را سخت كند . و بعض اطباى اقدمين در معالجه او داغ با آتش تجويز كرده‌اند اگر اين دوا فائده نكرد . [ جرجانى و ايلاقى ] جرجانى و ايلاقى مينويسند كه سبب تآكل لب و گوشت بن دندان انصباب خلط حار در آنجا است كه گوشت را بسوزد و بخورد اگر خلط اندك باشد يا تيز بسيار نباشد مرض سهلتر بود . و اگر زياده و تيز بسيار باشد علت صعبتر بود و علاجش اول فصد قيفال يا حجامت پس گردنست . و اگر كهنه گردد چهاررگ يا دو رگ زير زبان گشادن بعده تدبير تنقيه بقرص بنفشه و حب صبر و مطبوخ هليله و مانند آن و از جمع لحوم و شيرينيها و از شير دوغ و جوز پرهيز بايد كرد و طعام از غوره سماق و زرشك و انار دانه و نيشوق بدهند و تا كه مرض مستحكم نشده باشد سماق را در گلاب تر كرده به دست ماليده صاف نمايند و بدان مضمضه كنند و يا حب الآس نيم‌كوفته در سركه بپزند صاف كرده مضمضه نمايند و شب يمانى را به كف چه آهن بر سر آتش نهنند تا جوش آيد در سركه اندازند پس خشك كرده نرم سوده يك جزو او با دو جزو و مك طعام سوده بياميزند و بر جاى علت بپاشند و ماهى و ترنج نمك سود را بر آتش نهند تا بسوزد پس آن را بكوبند و يك جزو او با گل سرخ دو جزو سوده بر آن موضع پاشند و قرط و طراثيث و مازو و پوست انار و كزمازج و گلنار و جوز سرو و برگ سرو همه را با آب سماق پخته ساف نموده مضمضه كنند . و اگر همين ادويه را سائيده بر موضع مرض بپاشند سود دارد و آن را كه گوشت بن دندان كمتر شود كندر و زراوند مدجرح و دم‌الاخوين و آرد گرسنه و بيخ سوسن مساوى بانگبين و سركه عنصل سرشته طلا كنند و هرگاه مرض محكم گردد و قرص نوشادر به سركه حل كرده بدان مضمضه كنند بعده با آبغوره يا با آب سماق يا به گلاب دهان بشويند و مضمضه كنند . و اگر طاقت سوزش اين دوا نباشد مضمضه به روغن گل نيم‌گرم كنند و يك ساعت در دهان نگاه دارند و چندى به اين قرص علاج كنند حتى كه خون بد پاك شود و نشانس آن است كه خونى كه بعد از آن آيد جيد اللون و خوشبو بود بعده براى سختى گوشت بن دندان و اندمال جراحت برگ آس